16 May 2020

Κων/νος Φιλιππακόπουλος: Παγκόσμια αταξία και κοινωνικός μετασχηματισμός

Παγκόσμια αταξία και κοινωνικός μετασχηματισμός

Συνέντευξη με τον πολιτικό επιστήμονα Κων/νο Φιλιππακόπουλο

τη συνέντευξη έλαβε ο Ηρακλής Οικονόμου

Ανξεχωρίζαμε ένα στοιχείο που χαρακτηρίζει το διεθνές περιβάλλον σήμερα, αυτό θαήταν ο τρομερός κατακερματισμός του παγκόσμιου συστήματος – μια πραγματικήπαγκόσμια αταξία. Πώς ερμηνεύεται αυτή;

Ο πολυπολικός κόσμος που έχει διαμορφωθεί δεν επιτρέπειστις ΗΠΑ να επιβάλουν στους συμμάχους τους όλα τους τα θέλω με κύρια αιτία ότιτα συμφέροντα είναι συνεχώς θεμελιωδώς αντικρουόμενα. Δεν υπάρχει πια η πάλητων αντιθέτων καπιταλισμός – σοσιαλισμός που δημιουργούσε αντικειμενικέςενοποιητικές τάσεις στο εσωτερικό των αντίπαλων στρατοπέδων. Σήμερα, και αυτόαρχίζει μόλις τώρα να διαφαίνεται, κρατικά μορφώματα, τα οποία πρέπει ναυπερασπίζονται συγκεκριμένα τοπικά ταξικά οικονομικά και άλλα «εθνικά» συμφέροντα,διαγκωνίζονται για την επιβολή των απόψεών τους χρησιμοποιώντας ακόμα καιστρατιωτικά μέσα έστω και σε αντίθεση με τις «πολιτικές επιθυμίες» των μεγάλωνκαι ιστορικών νταβατζήδων της διεθνούς τάξης. Αν τώρα η επίθεση της Τουρκίας σεμία τόσο εύφλεκτη περιοχή όπως είναι η Μέση Ανατολή δημιουργεί προϋποθέσειςμεταβολής των υπαρχόντων συμμαχιών σε συνδυασμό με τις ενδοαστικές συγκρούσεις καιδιαφορές απόψεων στο εσωτερικό των μεγάλων κρατών (βλ. ΗΠΑ, Κίνα, Γερμανία,Ρωσία, Γαλλία, κλπ.), αυτή η συνθήκη θα αναδείξει ξεκάθαρα, για όσους δεν τοέβλεπαν μέχρι τώρα, την απουσία απόλυτου ελέγχου και περιορισμού των ενδυνάμει ποιοτικών κοινωνικών μεταβολών σε κράτη και περιοχές της περιφέρειας,που είναι όμως εξαιρετικά κρίσιμες για τα κομβικά κράτη των διάφορωνιμπεριαλιστικών κέντρων.  Νομίζω πως περνάμε από τις πολιτικέςεπαναστάσεις σε προοίμια κοινωνικών επαναστάσεων και πάλι βέβαια στουςαδύναμους κρίκους της ιμπεριαλιστικής αλυσίδας αλλά με πολύ μεγαλύτερες και πιοουσιαστικές επιπτώσεις στους δυνατούς κρίκους της τελευταίας από αυτές που είχεπροκαλέσει η επανάσταση του Οκτώβρη.

Τι εννοείςμε αυτή τη διάκριση πολιτικών-κοινωνικών επαναστάσεων;

Ο όρος πολιτική επανάσταση στη μαρξιστικήιστοριογραφία και πολιτική οικονομία χρησιμοποιείται με την έννοια ότι αυτή δενέχει ως σκοπό την ανατροπή των σε ισχύ παραγωγικών σχέσεων. Αντίθετα ο όροςκοινωνική επανάσταση χρησιμοποιείται για δείξει ότι σκοπός είναι η ριζικήμεταβολή των παραγωγικών σχέσεων.

Και γιατί τώρα θα είναι μεγαλύτερες και πιοουσιαστικές οι επιπτώσεις των εξεγέρσεων/μεταβολών από την περιφέρεια στοκέντρο? Γιατί τώρα π.χ. μια εξέγερση στην Τουρκία ή στο Ιράν ή στην Αίγυπτο θα επηρέαζετο κέντρο περισσότερο από την εποχή του Νάσσερ ή του Αγιατολάχ Χομεϊνί?

Μετά την έναρξη της εντατικοποιημένης παγκοσμιοποίησηςτων οικονομικών σχέσεων με την καθολική επέκταση και διαπλοκή των οικονομικώνδεσμών μεταξύ όλων σχεδόν των κρατών, μέσα από την πλήρη απελευθέρωση τηςκίνησης των κεφαλαίων και της απορρύθμισης της αγοράς, η ανατροπή τωνυφιστάμενων παραγωγικών σχέσεων σε οποιοδήποτε σημείο του πλανήτη προκαλεί πολύμεγαλύτερες επιπτώσεις στη λειτουργία του καπιταλιστικού συστήματος από εκείνεςπου προκάλεσε για παράδειγμα η Ρώσικη επανάσταση. Το 1917 ο κίνδυνος από τηΡώσικη επανάσταση δεν ήταν συστημικός αλλά παραδειγματικός. Το 2019 μία νέα Κινέζικηκοινωνική επανάσταση μπορεί να προκαλέσει απίστευτες αλυσιδωτές αντιδράσειςμέσα στον κύριο κορμό της καπιταλιστικής οικονομίας. Παρατηρούμε ότιεπαναστατικές μεταβολές αρκετά αμφιλεγόμενες ως προς τους στόχους τους και σεχώρες ελάχιστης επιρροής στις διεθνείς οικονομικές ισορροπίες (βλ. Υεμένη) προκαλούνσοβαρά προβλήματα στις τελευταίες. Οι επαναστάσεις του Νάσσερ στην Αίγυπτο καιτου Χομεϊνί στο Ιράν ήταν πολιτικές επαναστάσεις που όμως ακόμα και αυτέςδιατάραξαν και η μία ακόμα διαταράσσει τις ζητούμενες από το σύστημαισορροπίες. Με την αύξηση της έντασης των ενδοιμπεριαλιστικών αντιθέσεων, αποτέλεσματης όξυνσης των οικονομικών αδιεξόδων, που οδηγεί καθημερινά στην αύξηση τηςχρήσης στρατιωτικών μέσων για ιδιαίτερα προσωρινές αποκαταστάσεις των αναγκαίωνγια το σύστημα ισορροπιών (βλ. Αραβική Άνοιξη), κοινωνικές επαναστάσεις στηνπεριφέρεια θα προκαλέσουν μεγάλες αναταραχές στις κοινωνικές δομές τωνιμπεριαλιστικών κέντρων. Με τις σημερινές δυνατότητες μετακίνησης των ανθρώπων καιτων συστημάτων επικοινωνίας για τη μεταφορά της πληροφορίας, επαναστατικέςεκρήξεις, όπως παρατηρούμε, δημιουργούν τεράστιες μεταναστευτικές ροές, που δενπεριορίζονται, όπως κάποτε, στα όμορα κράτη (σφαγή Αρμενίων, Ποντίων,μικρασιατική καταστροφή, κλπ.) αλλά κατευθύνονται στην καρδιά τωνιμπεριαλιστικών κέντρων. Τέλος, οι εμπορικοί πόλεμοι που αναπτύσσονται μέρα μετη μέρα εμπλέκουν πλέον όχι μόνον τους σχεδιαστές αυτών των πολέμων αλλά όλεςτις χώρες γιατί η παραγωγή των αγαθών ανήκει πλέον σε μεγάλο βαθμό στηνπεριφέρεια. Για παράδειγμα ένας δασμός των ΗΠΑ σε ένα προϊόν της Κίνας καιαντίστροφα επηρεάζει αποφασιστικά και τις οικονομίες της Ευρώπης γιατί η αγοράτων αγαθών και των κεφαλαίων είναι σήμερα σε μεγάλο βαθμό ενοποιημένη.

Άρα κάθε κοινωνική επανάσταση, η οποία θαπετύχει σε κάποια χώρα (φυσικά όχι αν γίνει στο Μπενίν) αντίστοιχη στη σημερινήδιάρθρωση της καπιταλιστικής οικονομίας, όπως η Ρωσία το ’17 δηλαδή ας πούμεΒραζιλία, Ρωσία, Κίνα, Ινδία, Ισπανία, Ιταλία, Αίγυπτος, Ιράν, Σαουδική Αραβία,Κορέα, Αργεντινή, κλπ, θα έχει πολύ μεγαλύτερες επιπτώσεις στη διατήρηση τουstatus quo. Αυτό που χρειαζόμαστε πλέον είναι ένα νέο κύμα κοινωνικώνεπαναστάσεων και οι αλυσιδωτές αντιδράσεις που θα προκαλέσουν θα είναι πολύ πιοδύσκολα διαχειρίσιμες από το σύστημα κυρίως στην προσπάθειά του να απομονώσειτον επαναστατικό ιό πριν μολύνει και το υπόλοιπο σώμα του. Το πέτυχε με σχετικήευκολία στο μεσοπόλεμο με την τότε Σοβιετική Ένωση, έχασε κάπως τον έλεγχο τηςαπομόνωσης μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και σήμερα το ανοσοποιητικό τουδυναμικό είναι εξαιρετικά καταπονημένο ώστε σε μία τέτοια επίθεση οι πιθανότητεςνα καταρρεύσει και με αρκετή ταχύτητα είναι πολύ μεγαλύτερες.

Για ποιαπράγματα διαφωνούν μεταξύ τους μερίδες της αστικής τάξης στον σύγχρονοκαπιταλισμό; Και ποια μορφή λαμβάνουν οι ενδοαστικές συγκρούσεις;Είναι το Brexit;Είναι οι σχέσεις με τη Ρωσία;

Είναι φανερό ότι οιενδοαστικές συγκρούσεις στο εσωτερικό κρατών παρουσιάζονται μέχρι στιγμής μόνοστα κράτη της περιφέρειας, όπου για ποικίλους λόγους κυρίως οικονομικούς, δενέχουν παγιωθεί οι θεσμικές ρυθμίσεις λειτουργίας του συστήματος (παγιωμένηαστική κοινοβουλευτική δημοκρατία). Οι κρίσιμες συγκρούσεις ενδοαστικών συμφερόντωνεπιλύονται πολλές φορές και με τη χρήση όπλων. Τέτοια φαινόμενα παρατηρούνταικυρίως σε κράτη της περιφέρειας. Για παράδειγμα το Brexit είναι σοβαρήενδοαστική σύγκρουση που αν συνέβαινε σε κράτος της περιφέρειας μπορούσεδυνητικά να οδηγήσει και σε πολιτική επανάσταση. Στην Αγγλία αυτή ενδοαστικήσύγκρουση παρά τη σφοδρότητά της θα επιλυθεί μέσα από περίπλοκους συμβιβασμούςκαι θεσμικές ρυθμίσεις που βασικός τους σκοπός είναι να ηττηθεί η «άλλη πλευρά»χωρίς όμως να ενεργοποιηθούν πέραν του κρίσιμου σημείου τα ταξικάαντανακλαστικά της εργατικής τάξης. Πρέπει το επίχρισμα της ιερότητας τωνθεσμών της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας να μην υπονομευτεί πέραν του σημείουεκείνου που να αναδυθεί η ανάγκη για ποιοτικές κοινωνικές μεταβολές.

Έχω την εντύπωση ότικάποιοι σοβαροί περιορισμοί της ανεξαρτησίας των χρηματιστών του Λονδίνου σεσχέση με την προσπάθεια της Γερμανίας να ελέγξει προς όφελός της κάθεοικονομική εξέλιξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση οδηγεί τις δυνάμεις του Brexit σεπροφανή συνεννόηση και με δυνάμεις στις ΗΠΑ. Βλέπει κανείς για παράδειγμα ότιοι εξαγωγές των ΗΠΑ προς Κίνα κατά κύριο λόγο είναι αγροτικά αγαθά ενώ οιεισαγωγές τους εκτείνονται από σπάνια μέταλλα μέχρι όλων των ειδών βιομηχανικέςπαραγωγές. Την ίδια στιγμή οι ΗΠΑ κινδυνεύουν να εγκαταλείψει η Κίνα το δολάριοως εργαλείο συσσώρευσης μέσω της συνεχούς αγοράς των αμερικανικών κρατικώνομολόγων. Παράλληλα οι ΗΠΑ επιχειρούν να ελέγξουν οικονομικά τη Ρωσία και μέσωτων ενεργειακών της πόρων να ελέγξουν την Ευρωπαϊκή Ένωση βλέπε Γερμανία. ΗΓερμανία πάλι εξασφαλίζει τη βιωσιμότητα της βιομηχανικής της παραγωγής μέσααπό τις εξαγωγές σε Κίνα και ΗΠΑ γιατί με τις εξαγορές βιομηχανικών κολοσσών,που παράγουν ίδια προϊόντα στα κράτη μέλη της Ε.Ε., αυξάνει κατακόρυφα τα κέρδητης αλλά δεν δημιουργεί θέσεις εργασίας στο εσωτερικό της. Αν προκαλέσει η ίδιαη Γερμανία το κλείσιμο και την περαιτέρω αποβιομηχάνιση των άλλων κρατών τηςΕ.Ε. μέσα από τα συγκριτικά της πλεονεκτήματα (χαμηλότερο κόστος εργασίας απότις Βόρειες χώρες και περίπου ίδιο με τις χώρες του Νότου) μέσω των εξαγορώντης θα οδηγήσει σε σμίκρυνση της κατανάλωσης μέσα στην Ε.Ε. και κατά συνέπεια σευψηλή ανεργία (ήδη τη βλέπουμε στο Νότο) και επομένως μείωση των πωλήσεων τωναγαθών που παράγει μέσα στην Ε.Ε. με ότι αυτό συνεπάγεται.

Όλα τα παραπάνωδείχνουν ανάγλυφα ότι οι ενδοαστικές συγκρούσεις είναι αναπόφευκτες και κάθεφορά οι λύσεις που επιβάλλονται χαρακτηρίζονται από το μικρό χρονικό τουςορίζοντα. Το καπιταλιστικό σύστημα βρίσκεται σε θέση συνεχώς ασταθούςισορροπίας, σε κάθε νέα θέση ο χρόνος που μεσολαβεί από την προηγούμενη είναιμικρότερος και το πέρασμα σε κάθε νέα θέση από την κατάσταση της ευσταθούςισορροπίας σε αυτήν της ασταθούς γίνεται όλο και πιο γρήγορα.

Άρα, η γεωπολιτική αστάθεια συνδέεται άμεσα μεοικονομικά αδιέξοδα.

Η αδυναμία ελέγχουτων οικονομικών εξελίξεων και των αποφάσεων των κυβερνήσεων Ρωσίας και Κίναςκατά τα πρότυπα της αποικιοκρατικής εποχής με την ταυτόχρονη μεγάλη οικονομικήκαι στρατιωτική ανάκαμψη των δύο τελευταίων αποσταθεροποιεί πολύ πιοκεντροβαρικά το καπιταλιστικό σύστημα. Παράλληλα οι αντικειμενική ανάγκηεπίλυσης των οικολογικών προβλημάτων δημιουργούν επιπλέον αντιθέσεις ανάμεσα σεκράτη και αστικές μερίδες εντός των κρατών (πετρελαϊκές εταιρείες, εταιρείεςενέργειας, όλες τις σχετικές με αυτές βιομηχανίες) ενώ την ίδια στιγμή οαυτοματισμός στην παραγωγή και η ψηφιακή επανάσταση με την ανάπτυξη τηςτεχνητής νοημοσύνης δημιουργούν τεράστιες κοινωνικές πιέσεις με τα μεγάλαποσοστά ανεργίας, που η εξάπλωσή τους και στις “μεγάλες χώρες” μπορείνα οδηγήσει σε μη ελεγχόμενες εκρήξεις. Η ανισοκατανομή του πλούτου παίρνειτέτοιες διαστάσεις και τέτοια ποικιλομορφία που εντείνει τις μεταναστευτικέςροές προς τα ιμπεριαλιστικά κέντρα ενώ αναγκάζει χώρες της περιφέρειας σελήψεις αποφάσεων που αποσταθεροποιούν περαιτέρω το σύστημα. Οι στρατιωτικέςσυγκρούσεις στην περιφέρεια επεκτείνονται και σε συνδυασμό με την κατακόρυφηαύξηση της έντασης στις σχέσεις των αναπτυγμένων χωρών οδηγούν και πάλι σε αυξήσειςτων στρατιωτικών προϋπολογισμών με τα συνακόλουθα προβλήματα στις οικονομίες.Τέλος, η πτωτική τάση των ποσοστού του κέρδους σε παγκόσμια κλίμακα πουτελευταία αν το παρακολουθείς αρχίζει και διαπιστώνεται και από ινστιτούτα καιοικονομολόγους αστούς επιδεινώνει την κατάσταση και το κυριότερο θολώνει τηνκρίση αυτών που παίρνουν τις αποφάσεις γιατί κάθε καινούρια απόφασηχειροτερεύει τις συνθήκες που επικρατούν στην οικονομία (βλ. δασμούς Κίνα –ΗΠΑ, Brexit, κλπ).

Οι ενδοαστικέςαντιθέσεις κατά κύριο λόγο εκφράζονται με τις συγκρούσεις μεταξύ τωνκρατών-εθνών. Κάτω όμως από τη μεγάλη αστάθεια του συστήματος οι συγκρούσειςαυτές εκφράζονται και στο εσωτερικό των τελευταίων. Θυμίζω τη μεγάλη σύγκρουσηστο εσωτερικό των αστικών τάξεων της Αγγλίας και της Γαλλίας κατά το μεσοπόλεμογια την αντιμετώπιση του ναζισμού και του φασισμού στην Ευρώπη και μάλιστα παράτην ενοποιητική επίδραση στο εσωτερικό αυτών των τάξεων της ύπαρξης τότε τουμεγάλου και κύριου εχθρού της Σοβιετικής Ένωσης – ενοποιητική επίδραση πουοδήγησε για παράδειγμα στις συμφωνίες του Μονάχου. Σήμερα με την απουσία κοινούεχθρού τουλάχιστον “φαινομενικά” (βλ. τις προσπάθειες αναβίωσης τηςσοσιαλδημοκρατίας σε όλες τις Ευρωπαϊκές χώρες – αν ο εχθρός δεν υπήρχε καιπραγματικά, έστω εν δυνάμει, κανείς δεν θα κοίταζε να στηρίξει κόμματα που θαεπιχειρήσουν να ξεγελάσουν για μία ακόμα φορά την εργατική τάξη) και τααδιέξοδα, εξ’ ορισμού, των ενδοκαπιταλιστικών αντιθέσεων οδηγούν στηνενδυνάμωση των ενδοαστικών συγκρούσεων. Στα κυρίαρχα κράτη των ιμπεριαλιστικώνκέντρων η επίλυση των συγκρούσεων αυτών προς το παρόν πραγματοποιείται μεανάλογες θεσμικές ρυθμίσεις. Στα κράτη της περιφέρειας οι συγκρούσεις αυτές οδηγούνταισε στρατιωτικά πραξικοπήματα ή ακόμα και σε πολιτικές επαναστάσεις.

Τι σημαίνουν, δηλαδή, οι προσπάθειες αναβίωσης τηςσοσιαλδημοκρατικής εκδοχής;

Η ανάγκη να στηθούννέα σοσιαλδημοκρατικά κόμματα με διάφορους μανδύες – ένας από αυτούς ο πράσινοςτης οικολογίας, που παρακολουθούμε στην Ευρώπη αλλά και στις ΗΠΑ με τηνπροσπάθεια μετακίνησης των Δημοκρατικών πιο αριστερά – είναι αν θέλεις και έναδιαγνωστικό τεστ που δείχνει ανάγλυφα το φόβο της αστικής τάξης για επερχόμενηκοινωνική αστάθεια και πολέμους που δυνητικά μπορούν να οδηγήσουν σε κοινωνικέςεπαναστάσεις.. Γίνεται κάθε μέρα και πιο φανερό ότι αποτελεί ένα μεγάλο μύθοότι η συμμετοχή του κράτους στο επιχειρείν (βλ. υπηρεσίες κοινής ωφέλειας,συγκοινωνίες, κρατικές εταιρείες εκμετάλλευσης κρίσιμων πλουτοπαραγωγικών πηγώνγια την εύρυθμη λειτουργία της οικονομίας, κλπ.), ο ρυθμιστικός του ρόλος και ηαναδιανομή των εισοδημάτων μέσα από τη φορολογία και την κοινωνική πολιτικήαποτελούν τις κυρίαρχες αιτίες για τα οικονομικά προβλήματα των αναπτυγμένωνκρατών. Ο μύθος αυτός  που βασάνισε καιδυστυχώς συνεχίζει να βασανίζει σχεδόν όλα τα κράτη τα τελευταία 40 χρόνιααρχίζει να ξεθωριάζει κάτω από τη ζοφερή πραγματικότητα της μεγάλης ανεργίας,της αναντιστοιχίας των πραγματοποιούμενων επενδύσεων σε σχέση με τιςπραγματικές ανάγκες της οικονομίας, του αδιεξόδου του άκρατου και άναρχουκαταναλωτισμού, των μεγάλων οικολογικών προβλημάτων, της σταδιακής αλλάσταθερής ενσωμάτωσης της μεσαίας τάξης στην εργατική, της φορολογικής πολιτικήςκαι τέλος της ανισοκατανομής του πλούτου. Αυτό το ξεθώριασμα βρίσκει την παλιάσοσιαλδημοκρατία βουτηγμένη πολιτικά στον ίδιο μύθο, αποκομμένη από τηνεργατική τάξη σε μεγάλο βαθμό ακόμα και εκεί που είχε βαθιές ρίζες και ένοχηγια προδοσία όλων των υποσχέσεών της και των συνθημάτων της έχοντας σε όλασχεδόν τα κράτη ταυτιστεί με την ιδεολογία του νεοφιλελευθερισμού. Υπάρχειλοιπόν μεγάλο πολιτικό κενό και είναι ώριμη και κατάλληλη στιγμή για το χτίσιμονέων επαναστατικών κομμάτων εκεί που αυτά χάθηκαν μέσα στη λαίλαπα των μύθωντου τέλους της ιστορίας. Αν αυτό το χτίσιμο δεν ξεκινήσει άμεσα τότε ο κίνδυνοςμίας αναβίωσης της σοσιαλδημοκρατικής αυταπάτης είναι ορατός.   

Πώς εξηγείς όμως την αδυναμία των ΗΠΑ να επιβάλλειστρατιωτικά στη Βενεζουέλα ή στη Συρία ή στην Τουρκία αυτό που θα έκανε επίΨυχρού Πολέμου; Μήπως ο νέος κατατεμαχισμός αφαιρεί από τον ιμπεριαλισμό τηδυνατότητα στρατιωτικής παρέμβασης, λόγω φόβου της αντίδρασης των υπολοίπωνπόλων, βλ. Ρωσία, Κίνα;

Όταν διακυβεύεταικάτι σημαντικό κατά την εκτίμηση των ιμπεριαλιστικών κέντρων (βλ. Ιράκ, Αφγανιστάν,Συρία) παρά τον κατατεμαχισμό γίνεται ευθεία στρατιωτική παρέμβαση, χωρίς καμίαεπιφύλαξη, αντίστοιχη με αυτήν του Βιετνάμ. Στην Τουρκία όμως ή στην Βενεζουέλαμε την απουσία πλέον της δικαιολογίας εισόδου του στρατοπέδου του υπαρκτούσοσιαλισμού στην Αμερικανική ήπειρο ή στο μαλακό υπογάστριο της Μέσης Ανατολήςκαι των συνεπαγόμενων κινδύνων για τα συμφέροντα π.χ. των πετρελαϊκών εταιρειώνκαι των τοπικών εκπροσώπων τους η ευθεία στρατιωτική επέμβαση θα δημιουργήσειτεράστια προβλήματα στις ντόπιες αστικές τάξεις μεγαλύτερα από αυτά πουδημιουργεί ο Ερντογάν ή ο Τσάβες στο εσωτερικό αυτών των χωρών αλλά και στιςγειτονικές χώρες. Μία στρατιωτική επέμβαση στη Βενεζουέλα θα κινητοποιήσειιστορικά και σημερινά ταξικά και εθνικά αντανακλαστικά με κίνδυνο αυτές οισυγκρούσεις να πάρουν ανεξέλεγκτο χαρακτήρα και να αφήσουν χνάρια που πολλοί θαθελήσουν να περπατήσουν και πάλι στο μέλλον. Νομίζω ότι δεν υπολογίζουν τόσο τηστρατιωτική αντίδραση της Ρωσίας ή της Κίνας, χωρίς αυτή να υποτιμάται, αλλάστη μεν Λατινική Αμερική είναι εύκολο με τις συνθήκες που επικρατούν ναδημιουργήσουν νέους Μπολίβαρ και Τσε Γκεβάρα στη δε Μέση Ανατολή η νέα τάξηπραγμάτων που θα προκύψει να είναι συνολικά πολύ χειρότερη από αυτήν πουυπάρχει τώρα. Ήδη η εξελίξεις στη Συρία δείχνουν ότι η απόφαση να ξεφορτωθούντον Άσαντ οδήγησε στη στρατιωτική παρουσία της Ρωσίας καθιστώντας την καιεκείνη ρυθμιστή των εξελίξεων. Τα διακυβεύματα σήμερα αξιολογούνται μεδιαφορετικό τρόπο από την εποχή του υπαρκτού σοσιαλισμού γιατί τότε επικρατούσεπάντα η εκτίμηση του zero game, δηλαδή ό,τι χανόταν για τον καπιταλισμό ήταναυτόματα κέρδος για το σοσιαλισμό και ανάποδα.

Από την άλλη μεριά αςμη ξεχνάμε ότι όπως κυλούν τα χρόνια σβήνει από τη συλλογική συνείδηση η μνήμητης κακής Σοβιετικής Ένωσης, όπως μαρτυρούν οι μελέτες που ρωτούν νέουςανθρώπους για τον υπαρκτό σοσιαλισμό και δηλώνουν πλήρη άγνοια. Έτσι, τοκλασικό ταξικό επιχείρημα της κατάργησης της εκμετάλλευσης ανθρώπου από άνθρωποαρχίζει να αποκτά από αδήριτες ανάγκες επιβίωσης και πάλι υπόσταση. Οιστρατιωτικές επεμβάσεις του ιμπεριαλισμού από τη στιγμή της πτώσης του υπαρκτούσοσιαλισμού χάνουν τον ενοποιημένο χαρακτήρα τους (εξαίρεση η επέμβαση στοΣουέζ το 1956 όπου διασπάστηκαν οι δυνάμεις του και αντιπαρατέθηκαν ΗΠΑεναντίον Αγγλίας και Γαλλίας). Όπως βαθαίνουν οι αντιθέσεις στρατιωτικοίσχηματισμοί των κυρίαρχων χωρών θα βρεθούν σε σημεία του πλανήτη ναυπερασπίζονται αντιτιθέμενα συμφέροντα (βλ. Ρωσία και ΗΠΑ στη Συρία). Άλλωστε δενομίζω ότι θα αργήσει να έρθει η ημέρα να δούμε και τη στρατιωτική εμπλοκή τηςΚίνας σε διάφορα μέρη του πλανήτη. Η Κίνα ξοδεύει μεγάλο ποσοστό του ΑΕΠ της σεάλλες ηπείρους και δανειοδοτεί κράτη και επιχειρήσεις και επομένως πρέπει ναείναι έτοιμη να υπερασπιστεί τα συμφέροντά της ακόμα και με στρατιωτικά μέσα.Πιστεύω ότι αυτή είναι και η αιτιολογία της μεγάλης αύξησης των στρατιωτικώνδαπανών της ιδιαίτερα σε στρατιωτικά μέσα που είναι χρήσιμα για να κάνεις τονπόλεμο σε άλλη γη σε άλλα μέρη.

Το φαινόμενο Τραμπ πώς τοεξηγείς; Και τι εκφράζει αυτή η προστατευτική αναδίπλωση με τον εμπορικό πόλεμο με την Κίνα;

Δεν υπάρχει φαινόμενο Τραμπ. Ο εμπορικός πόλεμος με την Κίνα είναιαναπόφευκτη συνέπεια της πολιτικής της Κίνας που στην αρχή υποτιμήθηκε από τουςΔυτικούς. Η Κίνα αποφάσισε να γίνει το εργοστάσιο παραγωγής όλων των αγαθών τηςΔύσης έχοντας όμως στην αρχή κρυμμένο και μετά διακηρυγμένο στόχο την απόκτησητης γνώσης όλων των βιομηχανικών διαδικασιών  διαθέτοντας ένα ιδιαίτεραμορφωμένο στρώμα ειδικών σε κάθε τομέα της σύγχρονης παραγωγής και έναιδιαίτερα φθηνό εργατικό δυναμικό για να προσελκύσει αρχικά τις επενδύσεις.Αυτή η πολιτική συνοδεύτηκε από συσσώρευση μεγάλων κεφαλαίων ιδιωτικών καικρατικών που μπορούσαν να επιτρέψουν τη δημιουργία δικής τους βιομηχανίας πουνα μη στηρίζεται πλέον μόνο στο φασόν αλλά και στην παραγωγή βιομηχανικώνεξοπλισμών ικανών να αντικαταστήσουν επάξια προϊόντα της Δυτικής βιομηχανίας.Το ότι η οικονομία ελέγχεται και κατευθύνεται κεντρικά από το κόμμα υπήρξεκαταλύτης αυτής της πολιτικής γιατί μπόρεσε να αντιμετωπίσει τις μεγάλεςοικονομικές κρίσεις αυτής της τριακονταετίας με αύξηση των δημοσίων επενδύσεωνπου κράτησε σταθερή την εσωτερική αγορά. Έτσι μοιραία η Κίνα έγινε με βάση ταπαραπάνω, την τεράστια εσωτερική της αγορά, και τις υψηλές τεχνολογίες, μίαδύναμη η οποία στην ουσία προκαλούσε και προκαλεί το μεγάλο άνοιγμα στο ισοζύγιοτρεχουσών συναλλαγών των ΗΠΑ.

Άρα ο πόλεμος των δασμών δεν είναι υποκειμενισμός του Τραμπ αλλά ανάγκηαντίδρασης του συνηθισμένου σε αποικιοκρατικές συμφωνίες αμερικάνου αστού σεένα πραγματικό πρόβλημα της οικονομίας του. Αυτοί που επικρίνουν αυτήν τηνπολιτική δεν έχουν ουσιαστικά οικονομικά αντίδοτα. Απλά οι πολέμιοι του Τραμππροτείνουν να επιβάλουν αυτοπεριορισμούς στην Κίνα, η οποία όμως έχει δυναμώσεικαι δεν είναι διατεθειμένη να τους αποδεχθεί. Βλέπεις ότι το ίδιο γίνεται καιμε τη Ρωσία όπου οι εμπορικές κυρώσεις σε ένα πολυπολικό κόσμο έχουν για τιςμεγάλες αυτές χώρες μικρό έως μηδενικό αποτέλεσμα. Ποιος θα περίμενε λίγαχρόνια πριν ότι η Κίνα θα ανταπέδιδε τον εμπορικό πόλεμο με δικούς της δασμούςστα εμπορικά προϊόντα των ΗΠΑ. Το πόσο ισχυρή είναι η Κίνα το βλέπεις από τογεγονός ότι οι Ευρωπαίοι το αποφεύγουν σαν το διάολο το λιβάνι να προχωρήσουνσε προστατευτικά μέτρα ενάντιά της. Η Γερμανία για παράδειγμα αν σταματήσει ναεξάγει στην Κίνα τα αυτοκίνητά της και αντίστοιχα να κατασκευάζει εκεί μεγάλομέρος της βιομηχανικής της παραγωγής θα αντιμετωπίσει μεγάλη κρίση στηνοικονομία της. Αυτοί οι εμπορικοί πόλεμοι επομένως είναι αναμενόμενο νααρχίσουν και να μεγαλώνουν ως αποτέλεσμα των αδιεξόδων της παγκόσμιαςοικονομίας.

Εντύπωση προκαλεί και το κομφούζιοσε σχέση με τη Μέση Ανατολή – μία φεύγουν τα στρατεύματα μία δε φεύγουν, μίαυπέρ των Κούρδων μία κατά, το ίδιο με τους Τούρκους, το ίδιο με το Ιράν. Τιδείχνει αυτή η αδυναμία των ΗΠΑ να βρει το βασικό της “συμφέρον” στηΜέση Ανατολή;

Η απάντηση είναι απλή. Από τη στιγμή που δενυπάρχει ενοποιητικός παράγοντας, δηλαδή το αντίπαλο δέος του υπαρκτούσοσιαλισμού, αυτός που σήμερα είναι φίλος σου αύριο είναι εχθρός σου καιτανάπαλιν. Αν διαβάσει κανείς ιστορία μέχρι τη γέννηση της Σοβιετικής Ένωσης θαδει ότι οι συμμαχίες άλλαζαν καθημερινά ανάμεσα στα τότε καθεστώτα και σήμερα ήσανμε την Ελλάδα και το Βενιζέλο και αύριο – στην κυριολεξία αύριο – με τηνΤουρκία και τον Κεμάλ. Άρα αυτό δεν είναι καθόλου περίεργο και μη εξηγήσιμο. Τοβασικό συμφέρον στη Μέση Ανατολή είναι το πετρέλαιο. Ποιος όμως υπηρετεί αυτότο συμφέρον με σταθερότητα; Το Ισραήλ, οι δυναστείες των βασιλιάδων και μίαμεταπρατική τάξη εμπόρων που λειτουργεί σε όλα τα κράτη της Μέσης Ανατολής.Όλοι οι υπόλοιποι  συναποτελούν με τηνπλατιά έννοια την εργατική τάξη όλων αυτών των χωρών που όμως ανήκουν σε τόσοποικιλόμορφες κατηγορίες όπου μπλέκονται εθνικά ζητήματα, φυλετικά ζητήματα, θρησκευτικάζητήματα, μικροαστικά εμπορικά συμφέροντα, ταξικά συμφέροντα, κλπ. Αυτή ηποικιλομορφία κατακερματίζει την εργατική τάξη όλων αυτών των χωρών. Οι αστικέςτάξεις αυτών των χωρών στην προσπάθεια ελέγχου των κοινωνιών τους καιταυτόχρονης προσφοράς υπηρεσιών στους ξένους ιδιοκτήτες, κατ’ ουσία, τωνπλουτοπαραγωγικών τους πηγών αλλάζουν συνεχώς τη στάση τους προκειμένου σετελευταία ανάλυση να υπηρετούν τα συμφέροντα των τελευταίων.

Αυτές οι συνεχείς μεταβολές των δεδομένωναναγκάζουν και τους ξένους ποικιλώνυμους προστάτες να αλλάζουν συνεχώς τηνεκάστοτε πολιτική τους χρησιμοποιώντας και τις ωμές στρατιωτικές επεμβάσειςόπου κρίνουν ότι αυτό απαιτείται. Αυτό που δεν αλλάζει είναι ο κεντρικός στόχοςτης πολιτικής των ΗΠΑ που είναι η προστασία με κάθε κόστος των ενεργειακών τουςσυμφερόντων. Θυμίζω ότι το Ιράν έγινε εχθρός την επόμενη μέρα της ανατροπής τουΣάχη που τα πετρελαϊκά κοιτάσματα της χώρας έπαψαν να είναι ιδιοκτησία τωνπετρελαϊκών εταιρειών. Έτσι οι σημερινοί σύμμαχοι μετατρέπονται σε αυριανούςεχθρούς. Θυμήσου τι αντικρουόμενα εθνικά και ταξικά συμφέροντα έκρυβαν μέσατους οι Ευρωπαϊκές αυτοκρατορίες μέχρι το 1920 που κατέρρευσαν (μιλάω μέσα στηνΕυρώπη) και πως άλλαζαν κάθε μέρα τις συμμαχίες τους απλά γιατί τα οικονομικάσυμφέροντα εξ’ ορισμού μεταβάλλονται καθημερινά. Επομένως σήμερα είσαι με τουςΚούρδους και αύριο ενάντιά τους.

Μία μικρή παρένθεση εδώ. Πολλές φορές οιιδεολογικοί μανδύες που επιβάλλονται από την άρχουσα τάξη και τυλίγουν όλες τιςεκφάνσεις της καθημερινής ζωής παίρνουν μία δική τους υλική δύναμη και οδηγούν σεαποφάσεις που μερικές φορές δεν υπηρετούν μακροπρόθεσμα αλλά και βραχυπρόθεσματα ταξικά της συμφέροντα. Αν παρατηρήσει κανείς προσεκτικά την αμερικανικήεξωτερική πολιτική από την εποχή του Ρήγκαν θα διαπιστώσει ότι τονεοφιλελεύθερο πρόταγμα που υποτίθεται θα θεράπευε τα οικονομικά προβλήματα πουπροκαλούσε το κράτος και οι ρυθμίσεις του διαμόρφωσε και διαμορφώνει και τοπεριεχόμενό της.  

Άλλωστε γι’ αυτό και ο υπεριμπεριαλισμός τουΚαούτσκι, που τον ονειρεύτηκαν πολλοί σοσιαλδημοκράτες πριν και μετά το θάνατότου ήταν μία ονείρωξη τόσο μακριά από την πραγματικότητα όσο και ένας άλλοςγαλαξίας από τον δικό μας. Ενοποίηση των καπιταλιστικών συμφερόντων στοιμπεριαλιστικό στάδιο του καπιταλισμού, όπως και σε όλα τα προηγούμενα στάδιάτου, είναι αδύνατον να υπάρξει. Κατάργηση της ταξικής πάλης είναι αδύνατον ναυπάρξει. Μάλιστα στην εποχή της παρακμής του ιμπεριαλισμού η αδυναμία του νασυνταχθούν έστω και μερικώς τα συμφέροντά του σε κοινό μέτωπο θα οδηγεί μεμαθηματική ακρίβεια σε τοπικούς και γενικευμένους πολέμους σε διάφορες περιοχέςτου πλανήτη, τα αποτελέσματα των οποίων θα καταλήγουν στην επιβολή μίαςανεξέλεγκτης κοινωνικής βαρβαρότητας.

Οι νέοιπαίκτες στη γεωπολιτική σκακιέρα, η Ρωσία και η Κίνα, μπορεί να έχουν ρόλο σεμελλοντικές επαναστατικές ανακατατάξεις;

Η Ρωσία και η Κίνα παρουσιάζουν μία αξιοσημείωτηκαπιταλιστική ανάπτυξη με ένα ιδιαίτερα υψηλού μορφωτικού επιπέδου εργατικόδυναμικό. Οι εργατικές τάξεις και των δύο χωρών διαθέτουν μερικά από εκείνα ταχαρακτηριστικά, τα οποία λείπουν μέχρι ένα βαθμό από τις αντίστοιχες τωναναπτυγμένων χωρών της Δύσης. Είναι μορφωμένες, έχουν συλλογική ιστορική πείρααπό υψηλού βαθμού πολιτική και συνδικαλιστική οργάνωση, οι μεγάλοι αριθμοί τωνμελών τους εργάζονται στις λεγόμενες κλασικές γραμμές παραγωγής της πραγματικήςοικονομίας, η μαρξιστική επαναστατική παράδοση έχει βαθιές ρίζες, οι δομέςκρατικές και κοινωνικές είναι ιδιαίτερα συγκεντρωτικές, ο έλεγχος τηςκαπιταλιστικής ανάπτυξης γίνεται σε μεγάλο βαθμό από το κράτος και τα κόμματαεξουσίας, οι ρίζες της αστικής κοινοβουλευτικής δημοκρατίας είναι πολύ αδύναμεςκαι η φενάκη των θεσμικών ρυθμίσεων, που κοιμίζει τις κοινωνίες, είναι μικρούβεληνεκούς και ανεπαρκούς απόδοσης, το στρατιωτικό κατεστημένο στηρίζεται στηνυποχρεωτική στράτευση του συνόλου του πληθυσμού ενώ στη συνείδηση των πολλών είναιαποδεκτή η ακόμα και αιματηρή παρέμβασή του στα κοινωνικά δρώμενα και τέλοςσήμερα οι χώρες αυτές διαθέτουν πραγματική αυτονομία και κανένα εμπάργκο δενμπορεί να ανατρέψει ανεπιθύμητες από τη Δύση κοινωνικές αλλαγές. Σημειώνω ότι ηβιομηχανική ανάπτυξη αυτών των χωρών είναι σε τέτοιο σημείο που μπορούν ναεπεξεργαστούν και να εφαρμόσουν χωρίς ιδιαίτερη δυσκολία μοντέλα ανάπτυξης πουνα προσομοιάζουν με τη μελλοντική κομμουνιστική κοινωνία. Δηλαδή δεν έχουν τηνεγγενή αδυναμία λόγω του σημείου που βρίσκεται η ανάπτυξη των παραγωγικών τουςδυνάμεων να αναπαραγάγουν το καπιταλιστικό αδιέξοδο όπως έγινε στην πρώτηαπόπειρα. Σε αυτές τις χώρες λοιπόν είναι πιο πιθανό να σπάσει ο αδύνατοςκρίκος του ιμπεριαλισμού με απεριόριστες δυνατότητες να πάρει το δρόμο τηςκομμουνιστικής απελευθέρωσης. Τέλος και οι δύο χώρες διαθέτουν τέτοια δύναμηπου εάν επιβληθεί ένα επαναστατικό καθεστώς η Δύση δεν θα μπορεί να παρέμβειούτε στρατιωτικά για να σβήσει τη φωτιά.

No comments:

Post a Comment